Khi "cha đẻ" của Studio Ghibli - Isao Takahata - biết mình đang tiến gần đến thời điểm "rửa tay gác kiếm", tác phẩm cuối cùng của ông mang một ý nghĩa đặc biệt.
Trong nhiều tác phẩm của Takahata, vẻ đẹp, sự vô thường và nỗi buồn luôn song hành với những khoảnh khắc đời thường rất nhỏ bé.
Đến Nàng công chúa Kaguya, những chủ đề ấy được đẩy lên thành một sự chiêm nghiệm về cuộc sống: con người có thể đánh mất tự do như thế nào khi chạy theo một thứ gọi là "hạnh phúc", và vẻ đẹp được người khác áp đặt lên mình thực chất có giá trị đến đâu.
Bộ phim đẹp nhất của Studio Ghibli
Kaguya xuất hiện trong một thân tre phát sáng mà một người nông dân tình cờ phát hiện. Từ một sinh vật nhỏ bé, cô nhanh chóng trở thành một đứa trẻ và được người nông dân cùng vợ nuôi dưỡng.
Cô lớn nhanh đến mức kỳ lạ, chỉ trong vài tuần đã trở thành một thiếu nữ. Nhưng điều khiến Kaguya được yêu quý không phải vẻ đẹp mà là sự hồn nhiên và sức sống mãnh liệt.
Kaguya cũng sáng tác một bài hát trở thành điệp khúc xuyên suốt cuộc đời cô, nhắc về chim muông, cỏ cây và một miền ký ức xa xôi.
Cuộc sống ấy chấm dứt khi cha Kaguya tin rằng con gái mình được định sẵn để trở thành một công chúa.
Tin rằng mình phải cho con một cuộc sống xứng đáng, ông đưa cả gia đình lên kinh thành.
Từ đây, Kaguya dần trở thành một con người xa lạ với chính bản ngã của mình.
Ở kinh thành, Kaguya được dạy cách trở thành một tiểu thư quý tộc. Lần đầu tiên được trang điểm, Kaguya hỏi làm thế nào mình có thể cười, khóc hay hét lên khi khuôn mặt đã bị che phủ bởi lớp phấn.
Người dạy cô đáp rằng một tiểu thư quý tộc không được làm những điều ấy. Kaguya chỉ đáp rằng như thế thì không còn là con người.
Cô nhận ra mình đã từ bỏ cuộc sống ở quê để bước vào một thế giới mà bản thân luôn bị soi xét. Nỗi tuyệt vọng ấy được thể hiện bằng chính hình ảnh. Khi Kaguya bỏ chạy khỏi kinh thành, những nét vẽ vốn mềm mại bắt đầu tan rã, kéo dài và biến dạng. Hình ảnh như thể đang tự phân hủy theo cảm xúc của nhân vật.
Takahata mất khoảng tám năm để thực hiện bộ phim. Ông lựa chọn phương pháp vẽ tay với những nét than, màu nước và chất liệu gợi nhớ đến tranh cuộn, tranh khắc gỗ truyền thống Nhật Bản.
Ở những cảnh Kaguya còn thơ bé, hình ảnh chuyển động nhanh, phóng khoáng. Cô chạy qua đồng cỏ, trèo cây, đuổi theo những người bạn và cười vang giữa thiên nhiên. Máy quay và nét vẽ dường như cũng được giải phóng khỏi những quy tắc.
Nhưng khi Kaguya bước vào kinh thành, mọi thứ trở nên chậm và khuôn phép hơn. Cơ thể cô bị bó trong những bộ kimono, mái tóc được chăm chút, khuôn mặt phải giữ vẻ bình thản. Một cô gái từng chạy nhảy tự do nay phải học cách trở thành hình mẫu mà xã hội mong muốn.
Phụ nữ và lời hứa giả tạo của vẻ đẹp
Sau khi không thể trở về cuộc sống cũ, Kaguya dần chấp nhận số phận. Cô trở nên im lặng và ngoan ngoãn cho đến khi năm người đàn ông quyền quý lần lượt đến cầu hôn. Họ chưa từng gặp Kaguya nhưng đã nghe danh về vẻ đẹp của cô.
Kaguya hiểu điều đó. Cô yêu cầu những người cầu hôn mang về những bảo vật mà họ dùng để ví von vẻ đẹp của cô.
Trailer The Tale Of The Princess Kaguya
Một người cầu hôn mang đến một bông hoa bình thường. Anh ta nói rằng Kaguya giống như một bông hoa dại và tuyên bố muốn rời bỏ cuộc sống phù hoa nơi thành thị để sống gần thiên nhiên.
Nhưng ngay sau đó, người vợ của anh xuất hiện. Cô nhắc rằng người đàn ông từng nói những lời tương tự với cô khi họ còn trẻ. Người phụ nữ đặt ra một câu hỏi đau đớn: liệu cô có phải chỉ là một bông hoa được hái khỏi cánh đồng rồi vứt bỏ?
Rõ ràng, bi kịch hiện ra ngay trước mắt Kaguya không phải chỉ của riêng cô. Suốt hàng vạn năm văn minh nhân loại, vẻ đẹp mong manh của người phụ nữ không chỉ là thước đo mà còn khiến họ bị giam cầm trong da thịt của chính mình, "được" đối xử không khác một món đồ vật, một chiến lợi phẩm.
Khi Thiên hoàng muốn cưới Kaguya, cô chỉ nói với cha rằng nếu hạnh phúc của ông là danh vọng và quyền lực, cô sẽ chấp nhận cuộc hôn nhân ấy - rồi tự sát sau khi ông đạt được điều mình muốn. Đó không phải lời đe dọa mà là cách cuối cùng cô có thể khẳng định quyền làm chủ cuộc đời mình.
Thế nào mới là sống?
Kaguya vốn đến từ Mặt trăng, nơi không tồn tại nỗi buồn hay đau khổ. Nhưng chính sự hoàn hảo ấy khiến nơi đây trở thành một thiên đường vô cảm.
Giờ đây, khi phải trở về, Kaguya mới hiểu, hiểu thế nào là hạnh phúc, nỗi đau, tình yêu, sự mất mát và khao khát được sống. Cô hiểu rằng chính những cảm xúc ấy làm nên giá trị của một đời người.
Khi sắp phải trở lại Mặt trăng, Kaguya níu giữ mọi phút giây trên trần gian để tiếp tục cảm nhận niềm vui được sống. Cô quay đầu nhìn lại, nước mắt trào lên trong mắt, đây là lúc Kaguya đẹp nhất, vẻ đẹp của sự vô thường.
Nhân gian cũng có vẻ đẹp đó, con người sẽ chết, tuổi trẻ sẽ qua đi, tình yêu có thể mất, nhưng nhân loại vẫn sẽ sống dù có đau khổ đoạn trường.
Kaguya cuối cùng hiểu rằng một thế giới không có đau khổ cũng là một thế giới không có niềm vui. Sau tất cả những tổn thương, Kaguya vẫn muốn ở lại nhân gian. Cô vẫn muốn được sống giữa chim, côn trùng, muông thú, cây cỏ và những con người mình yêu thương. Bởi cuộc đời có thể đau đớn, nhưng chính sự mong manh ấy khiến mỗi khoảnh khắc trở nên quý giá.
