Trước đó, phát biểu tại hội nghị triển khai Luật Phát triển đô thị 2026 ngày 26-8, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang đã nhấn mạnh việc trao quyền phải đi cùng trách nhiệm lớn hơn, cán bộ quyết định đúng thẩm quyền, minh bạch, không vụ lợi, vì lợi ích chung mà có sai sót thì thành phố sẽ bảo vệ tới cùng.
Trao quyền được làm khác, có "hàng rào" đi cùng
Để thiết lập điểm tựa an toàn, bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm", khoản 3 Điều 62 Luật Phát triển đô thị 2026 quy định rõ: Cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung, nếu có gây ra thiệt hại nhưng được cơ quan có thẩm quyền kết luận là không vụ lợi và vì sự phát triển chung của thành phố, thì sẽ được loại trừ hoặc miễn trách nhiệm pháp lý tùy theo tính chất, mức độ.
Cơ chế này giúp giải tỏa tâm lý e dè, tạo động lực để đội ngũ cán bộ yên tâm cống hiến. Đi đôi với sự bảo vệ đó, để kiểm soát chặt chẽ và tránh tình trạng mượn danh chính sách, khoản 1 Điều 62 cũng quy định phải xử lý thật nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, nhũng nhiễu trong quá trình triển khai thực hiện luật.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Lê Minh Đức - Phó trưởng Ban Pháp chế HĐND TP.HCM - cho biết điểm đột phá lớn nhất của Luật Phát triển đô thị là phân quyền triệt để, toàn diện cho thành phố.
TP.HCM được tự ban hành những quy định khác với quy định của các cơ quan nhà nước ở Trung ương, được quyết định thí điểm những chính sách hoàn toàn mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc những vấn đề pháp luật chưa quy định.
Tuy nhiên, ông Đức cũng nhấn mạnh quyền được làm khác không đồng nghĩa với việc có thể quyết định mà không có giới hạn, và Luật Phát triển đô thị đã đặt ra những "hàng rào" ngay trong quá trình xây dựng và thực hiện chính sách. Trước hết là không được thí điểm cơ chế mới trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, tôn giáo và thời hạn thí điểm tối đa là 5 năm.
Trước khi triển khai một chính sách, TP.HCM phải xác định các biện pháp quản trị rủi ro, cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, nếu phát hiện ảnh hưởng tiêu cực vượt ngoài dự báo, UBND TP.HCM phải lập tức tạm dừng và báo cáo HĐND thành phố xem xét, quyết định.
Theo ông Đức, "hàng rào" lớn nhất là công khai, minh bạch và kiểm soát quyền lực, việc thẩm tra giải quyết, trả lời kiến nghị của cử tri trước và sau các kỳ họp là một kênh để đo lường tác động thực tế của từng chính sách.
"Khi việc giám sát bám sát ý kiến cử tri, cán bộ sẽ có điểm tựa để yên tâm đột phá, trong khi rủi ro, tiêu cực được kiểm soát", ông Đức cho hay.
Bí thư Thành ủy TP.HCM TRẦN LƯU QUANG phát biểu tại hội nghị quán triệt, triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị, ngày 26-8:
Cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung nếu có sai sót trong quá trình đổi mới thì thành phố sẽ cam kết bảo vệ đến cùng
Gắn thẩm quyền với trách nhiệm giải trình
Luật Phát triển đô thị 2026 quy định cơ chế theo dõi, đánh giá gắn với cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung.
Theo ông Lê Minh Đức, cán bộ, công chức làm việc vì lợi ích chung, được cấp có thẩm quyền giao việc, nếu xảy ra thiệt hại nhưng được kết luận là không vụ lợi thì sẽ được loại trừ hoặc miễn trách nhiệm pháp lý tùy theo tính chất, mức độ.
Tuy nhiên, để tránh lạm quyền, thẩm quyền và trách nhiệm của cơ quan, người đứng đầu phải gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Một yêu cầu trước mắt là hoàn thiện các văn bản liên quan để cơ chế mới có thể vận hành khi Luật Phát triển đô thị có hiệu lực ngày 1-10 tới đây.
Ưu tiên lúc này là hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn. Luật cho phép thành phố xây dựng, ban hành văn bản thi hành ngay từ khi luật được thông qua. Riêng quy định về trình tự, thủ tục ban hành văn bản đã có hiệu lực từ ngày 1-9-2026.
Từ nay đến ngày 1-10 còn khoảng 2 tuần, theo Phó trưởng Ban Pháp chế HĐND TP.HCM Lê Minh Đức, thành phố cần tận dụng khoảng thời gian vàng này để chuẩn bị, bảo đảm khi luật có hiệu lực, các cơ chế, chính sách mới có thể vận hành ngay. Trong kỳ họp tháng 9-2026, HĐND thành phố dự kiến ban hành hàng chục nghị quyết triển khai các chính sách của luật.
Để văn bản ban hành có thể áp dụng ngay, khâu chuẩn bị phải đánh giá tác động chính sách thật kỹ, lấy ý kiến rộng rãi từ người dân chịu tác động trực tiếp và tham vấn các bộ, ngành.
Đối với những văn bản quy định khác với Trung ương, thành phố phải tuân thủ đúng trình tự, thủ tục, không làm tắt hoặc áp dụng thủ tục rút gọn, trừ trường hợp bãi bỏ hoặc tạm ngưng hiệu lực.
Sau một năm thực hiện, TP.HCM sẽ tổ chức đánh giá lại để xem chính sách có thực sự hiệu quả hay không và xem xét kiến nghị điều chỉnh.
Trao thêm quyền để gỡ vướng dự án tồn đọng
Khoản 6 Điều 34 Luật Phát triển đô thị 2026 trao quyền rất cụ thể cho HĐND TP.HCM được quyết định các chính sách, biện pháp đặc biệt, khác với pháp luật hiện hành để tháo gỡ các dự án đầu tư công, PPP, nhà ở..., bị chậm triển khai từ trước khi luật có hiệu lực.
Quyền đột phá đi kèm nguyên tắc kiểm soát rủi ro, ranh giới về việc kiên quyết không hợp pháp hóa sai phạm, không để phát sinh sai phạm mới; xử lý nghiêm hành vi lợi dụng việc gỡ vướng để tham nhũng, bao che (điểm c khoản 6 Điều 34).
Mọi quy trình và quyết định xử lý bắt buộc phải công khai (điểm e khoản 6 Điều 34). Đồng thời ấn định rõ thời hạn chót cho việc xử lý các dự án tồn đọng phải hoàn tất chậm nhất vào ngày 31-12-2031 (điểm g khoản 6 Điều 34).
