Trận mưa lớn làm hầm chui nút giao An Phú ngập sâu 1m không chỉ đặt ra câu hỏi về năng lực thoát nước. Đằng sau sự cố còn là một vấn đề lớn hơn là cách tổ chức một dự án với nhiều hạng mục phụ thuộc lẫn nhau nhưng được chia thành nhiều gói thầu.
Theo các chuyên gia, từ kinh nghiệm của dự án này có thể hướng tới một cách quản trị mới hợp là giao tổng thầu - giao trọn trách nhiệm.
Hầm chui chờ trạm bơm, trạm bơm chờ hạ tầng phía ngoài
Hầm chui HC1-02 nút giao An Phú ngập sâu từ 0,8-1m kéo dài từ chiều tối 10-9 đến đầu giờ chiều 11-9 đánh dấu lần thứ hai hầm bị ngập sau 8 tháng thông xe. Hầm chui này cùng với trạm bơm thuộc gói thầu XL6 có trị giá 341,8 tỉ đồng, là một trong những gói có giá trị cao nhất của dự án.
Dù là chung một gói thầu song khi hầm chui HC1-02 đưa vào khai thác, hệ thống bơm chính cho hầm này chưa hoàn thành. Theo Ban Quản lý đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM (chủ đầu tư), từ thời điểm thông xe đến nay, việc bơm thoát nước cho hầm được thực hiện bằng hệ thống bơm tạm, công suất chỉ đáp ứng khoảng 70% công suất thiết kế của hệ thống bơm chính.
Phần trạm bơm chính hiện hoàn thành khoảng 80% xây lắp, toàn bộ thiết bị đã được đơn vị thi công nhập về công trường.
Về nguyên nhân chính gây ngập, Ban Giao thông cho biết trận mưa ngày 10-9 có lượng mưa khoảng 123,2mm, kéo dài khiến hệ thống thoát nước hiện hữu không tiêu thoát kịp. Nước dâng trên mặt đường tràn vào khu vực trạm bơm, trong khi hệ thống bơm hiện hữu không thể cùng lúc đáp ứng lượng nước từ hầm và lượng nước tràn vào.
Sau sự cố, chủ đầu tư yêu cầu đơn vị thi công tập trung hoàn thiện để đưa hệ thống bơm chính vào vận hành ngày 22-9. Đồng thời, các đơn vị được yêu cầu nâng cao độ mặt đường và cải tạo hệ thống thoát nước khu vực nút giao trong tháng 10-2026.
Theo một chuyên gia giao thông, hầm chui muốn vận hành an toàn phải có hệ thống thu nước, bơm nước và tuyến thoát nước phía ngoài đủ năng lực tiếp nhận lượng nước được bơm ra. Việc hầm chui đã hoàn thành 8 tháng mà trạm bơm chưa hoàn thành là vấn đề cần được cơ quan chức năng lưu ý, đặc biệt là cách kiểm soát tiến độ của chủ đầu tư cùng việc thực hiện hợp đồng của nhà thầu.
Đáng lưu ý, ngay cả khi trạm bơm hoàn thành theo kế hoạch vào ngày 22-9, bài toán thoát nước vẫn chưa dừng ở đó, nước từ hầm sẽ được xả đi đâu? Theo thiết kế, nước từ hầm sẽ được dẫn ra trạm bơm và xả vào hệ thống thoát nước dọc đường song hành sát bên nút giao. Tuy nhiên, phần đường và hệ thống cống thoát nước này lại thuộc một gói thầu khác và hiện chưa thi công.
Điều này đặt ra yêu cầu phải có tiếp tục giải pháp xử lý tạm thời, bởi trạm bơm có hoàn thành nhưng tuyến tiếp nhận nước phía ngoài chưa sẵn sàng thì hệ thống thoát nước của hầm vẫn chưa thể vận hành đồng bộ theo thiết kế.
Một nút giao, hơn 30 nhà thầu, ai là 'nhạc trưởng'?
Nút giao An Phú có tổng mức đầu tư hơn 3.400 tỉ đồng nhưng cách tổ chức dự án khá phức tạp. Dù quy mô vốn không quá lớn so với một số dự án giao thông trọng điểm ở Đông Nam Bộ, song công trình được chia thành 24 gói thầu, trong đó có 18 gói xây lắp, hàng hóa; còn lại là các gói tư vấn, phi tư vấn.
Trong 18 gói xây lắp, hàng hóa, đến nay 14 gói đã có nhà thầu, 4 gói còn lại chưa đấu thầu hoặc chưa lựa chọn được nhà thầu. Nhìn tổng thể, không chỉ số lượng gói thầu khá nhiều mà giá trị các gói cũng không lớn.
Theo một số cán bộ từng quản lý, điều hành các dự án giao thông ở phía Nam, việc tổ chức tới 18 gói xây lắp, hàng hóa tạo ra số lượng đầu mối rất lớn đối với một công trình có tính liên hoàn cao, qua đó làm tăng đáng kể yêu cầu về điều phối tiến độ và trách nhiệm giữa các nhà thầu.
Vị này phân tích, nhìn vào cách bố trí công trường có thể thấy các hạng mục thi công đan xen và có quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Hầm chui phải chờ trạm bơm, trạm bơm chờ hệ thống thoát nước. Đường hoàn thành còn phải chờ đồng bộ với chiếu sáng, cây xanh, camera và nhiều hạng mục khác. Nếu năng lực điều phối không đủ mạnh, chỉ cần một mắt xích chậm, những công việc phụ thuộc phía sau cũng có thể bị ảnh hưởng.
TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM - nhận định việc có quá nhiều nhà thầu cùng tham gia một dự án có quy mô không quá lớn như nút giao An Phú là chưa hợp lý về góc độ tổ chức và quản trị dự án. Khi các gói thầu được phân chia với quy mô nhỏ và nhiều đầu mối cùng thi công, nguy cơ phát sinh tình trạng chồng chéo, giẫm chân nhau hoặc phải chờ đợi giữa các hạng mục sẽ cao hơn.
Theo ông Thuận, TP.HCM đang bước qua một giai đoạn phát triển hạ tầng rất mạnh. Khi cả trăm công trình cùng được triển khai trong một thời gian, bài toán đặt ra không chỉ là huy động vốn hay giải phóng mặt bằng mà còn là chọn một phương thức quản trị đủ nhanh, chuyên nghiệp để đưa các công trình về đích đúng hẹn.
Thực tế, trong một số dự án đầu tư công, TP.HCM đã bắt đầu áp dụng phương thức tổng thầu EPC, như dự án nút giao đường Rừng Sác với cao tốc Bến Lức - Long Thành. Nhận thầu, tổng thầu dự kiến chỉ hoàn thành nút giao này trong một năm.
Theo ông Thuận, mô hình tổng thầu này cần được nghiên cứu để áp dụng rộng rãi hơn trong quản lý dự án tại TP.HCM. Với mô hình tổng thầu, dự án được giao trọn gói, trọn trách nhiệm.
"Tổng thầu phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với phần việc được giao. Qua cách làm này, thành phố có thể huy động thêm năng lực tổ chức, kinh nghiệm, con người và công nghệ của khu vực tư nhân, trong khi bộ máy quản lý nhà nước được tinh gọn hơn", ông Thuận nói.
Cần rà soát tổng thể chất lượng thi công nút giao An Phú
Theo ông Thuận, về nguyên tắc thiết kế, hầm là không thể ngập. Việc để nước chảy vào hầm gây ngập đó là một lỗi rất cơ bản trong quá trình thi công, vận hành. Vì vậy cần phải có đánh giá báo cáo tổng thể về kỹ thuật, đặc biệt là kỹ thuật thi công.
Bên cạnh vấn đề ngập hầm chui và tiến độ kéo dài, chất lượng thi công tại nút giao An Phú cũng cần được cơ quan quản lý đặc biệt quan tâm.
"Chất lượng mặt đường qua nút giao An Phú dường như chưa đạt như một số dự án khác", ông Thuận nhận xét và đề nghị cơ quan quản lý, đơn vị nghiệm thu kiểm soát chặt chất lượng từng hạng mục; những phần chưa bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn (nếu có) thì phải yêu cầu chủ đầu tư, nhà thầu khắc phục, sửa chữa trước khi nghiệm thu.
