Cafodd cerflun ei ddadorchuddio ym mhentref Llangrannog yng Ngheredigion dros y penwythnos i anrhydeddu aelod o’r plwyf hwnnw, Cranogwen. Dyna oedd enw barddol Sarah Jane Rees (1839-1916), arloeswraig ym myd hawliau cyfartal i ferched yng Nghymru. Yn ferch i forwr, dilynodd amrywiol yrfaoedd, fel morwr, athrawes, bardd, darlithydd, golygydd, pregethwr ac arweinydd mudiad dirwest.
Daeth yn sydyn i enwogrwydd cenedlaethol ym Medi 1865, pan enillodd wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Aberystwyth, gan guro prifeirdd y dydd, gan gynnwys Islwyn a Ceiriog. Syfrdanwyd y gynulleidfa: nid oedd neb yn disgwyl y byddai “geneth wledig yr olwg” yn ennill y fath gystadleuaeth. Mae hynny'n ddealladwy ddigon pan gofiwn nad oedd y mwyafrif o ferched Ceredigion yn llythrennog yr adeg honno.
